Jeu segidel

 


 Varianta 1: Cumprar simbolicamein ina part dil fresco Christophorus. 

 

Il fresco da Sogn Cristoffel sin la fatschada dil clutger baselgia Breil ei vegnius restauraus. Sustegn era ti la restauraziun cun cumprar simbolicamein ina ni pliras parts dil fresco.

 

Cun cliccar sil maletg vegnas ti tier il sistem da reservaziun nua che ti sas eleger la part che ti giavischas da cumprar.

 

Cordial engraziament!

 

 

 

 

Quei ei il link: https://res.ticketleo.com/11902/restaurierung-st-christophorus-fresko

 


 

Varianta 2: Acziun da vin

 

Cun cumprar cartuns da vin (6 butteglias) sustenis vus la sanaziun dalla baselgia parochiala. Vus veis la schelta denter dus vins (Nebiolo La Gatta ni Pinot Noir Malanser). Il gudogn net va cumplamein en favur dalla sanaziun. Cumprei quei vin per vusezs ni schenghegiei el ad in car concarstgaun! Per cumprar il vin saveis vus emplenir il formular cheusut:

 

 

 

vin Nebiolo La Gatta 2013
cartuns (à 6 butteglias) à sfr 60.-

 

 

 

vin Pinot Noir Malanser 2016
cartuns (à 6 butteglias) à sfr 72.-

 

 

 

En vischnaunca vegn il vin furnius. Ella notizia saveis vus notar entochen cura ch' il vin duei vegnir furnius. (Furniziuns ordvart vischnaunca tenor cunvegnientscha.)

 
 

 


 

Formular d'empustaziun

 

Formularbeginn

 

Cartun(s) vin Nebiolo La Gatta 2013 (sfr 114.-)

 

Cartun(s) vin Pinot Noir Malanser 2016 (sfr 132.-)

 

 

En vischnaunca vegn il vin furnius. Ella notizia saveis vus notar entochen cura ch' il vin duei vegnir furnius. (Furniziuns ordvart vischnaunca tenor cunvegnientscha.)

 

Pleiv Breil/Brigels, Via principala 41, 7165 Breil, info@pleiv-breil.ch

 

Banca Raiffeisen Breil, Sanaziun baselgia Breil, CH62 8113 7000 0030 0214 8

 

Formularende

Sanaziun baselgia parochiala Breil

Hinweis: Bitte die mit * gekennzeichneten Felder ausfüllen.


 

 

 

 

 

 

 

 

Rapport cumissiun da baghegiar


1. Situaziun da partenza ed empremas preparativas


L’engrondaziun e davosa renovaziun dalla baselgia parochiala Breil ei succedida els onns 1963 – 1965. Dapi quei temps ein bien 50 onns vargai. Il diever dalla baselgia sco era influenzas atmosfericas han el decuors dils onns schau anavos fastitgs veseivels egl intern ed extern dil baghetg. Ultra da quei ein las pretensiuns concernent l’isolaziun per stabiliments scaldai semidadas cumpleinamein visavi ils onns 60. Aschia pretenda era quei detagl remadura, buca il davos per spargnar cuosts d’energia.


2. Planisaziun e calcul da cuosts, elecziun cumissiun da baghegiar


En connex cun la seduta dils 24 d’avrel 2012 ha la suprastonza da pleiv decidiu da far las preparativas per la sanaziun dalla casa pervenda Breil. Ord il motiv che la sanaziun baselgia steva era el program d’investiziuns dils onns vegnents e per haver ina survesta dallas futuras investiziuns, ei il consuprastont Pauli Cavegn vegnius incaricaus da sclarir ils detagls per la sanaziun baselgia e sin fundament da quei resultat elaborar in calcul da cuosts.


La radunonza da pleiv dils 21 d’avrel 2013 ha decidiu la sanaziun dalla casa pervenda Breil e cun quella caschun elegiu ina cumissiun da baghegiar cun l’incarica d’exequir la renovaziun casa pervenda ed en ina secunda fasa preparar la sanaziun dalla baselgia parochiala.


En quella cumissiun ein vegni elegi: Sep Cathomas, president pleiv, Annadora Friberg, cussegl pastoral, Adrian Bergamin, finanzas pleiv, Marcellino Flury, actuar pleiv, Pius Monn, pleiv e contact tier suprastonza communala, Pauli Cavegn, planisader cun vusch consultativa. Cul datum dils 15.11.2015 ei la cumissiun vegnida cumpletada cun nies plevon Sur Marcel Köhle. Dapi l’entschatta 2019 fa Sur Sajan en siu stagl part alla cumissiun. Pius Monn ha demissiunau en suprastonza da pleiv la primavera 2020. Cun l’elecziun sco niev suprastont ha Andreas Pfister fatg part alla cumissiun naven da miez-onn 2020. Muort la malsogna maligna da Pauli Cavegn che ha impediu el dad esser activs professiunalmein ha siu partenari Walter Bearth surpriu l’incarica da planisaziun e survigilonza dalla sanaziun baselgia.


En connex cun la radunonza da pleiv dils 15 da november 2015 ei il rendaquen per la sanziun dalla casa pervenda Breil vegnius approbaus. Cun quella caschun ein ils presents vegni informai sur dallas preparativas per la renovaziun dalla baselgia parochiala. El decuors digl onn 2015 ei la cumissiun sentupada cun representants dalla tgira da monuments, cun in fisicher da construcziun e cugl architect per sclarir nua e tgei che duess vegnir sanau ni renovau, respectiv nua e sin tgei che sto en scadin cass vegnir dau attenziun speciala, per exempel da vart dalla tgira da monuments.

El plan da formaziun dalla vischnaunca da Breil ei la baselgia parochiala impurtada sco object protegiu che sesanfla en ina zona da schurmetg. Ultra da quei ei il maletg dil vitg da Breil classificaus egl inventari federal dils loghens protegi, ISOS. La baselgia sezza cul pli ault grad da protecziun «A». Ord quei motiv sto igl object vegnir mante-nius en sia cumparsa actuala.


Per quei motiv ha la previda isolaziun dallas fatschadas sco era dallas preits egl intern dalla baselgia anflau negina acceptanza da vart dils responsabels dalla tgira da monuments. Perencunter duei l’isolaziun dil plantschiu sura vegnir exequida sut la cundiziun che quella vegni montada dalla vart sura dil plantschiu. Sin fundament dall’expertisa dil fisicher da construcziun ei semussau che la construcziun existenta dallas preits ei en vesta al diever d’energia suffizienta. Quei ord la raschun che la baselgia vegn scaldada soli en connex cun devoziuns e survetschs divins per singulas uras duront l’jamna. Il problem existent culs tacs grischs (bulliu da meffa) vid la preit dil nord derivan tenor expertisa dall’aria humida che setschenta sin la surfatscha freida dalla preit. Quella humiditad nescha ord neiv ed aua che vegn purtada en baselgia vid resti e calzers. Il problem cun l’aria humida sto vegnir sligiaus e quei ei era pusseivel entras l’installaziun d’in sistem da ventilaziun cumbinaus cul scaldment dalla baselgia. Quella proposta ha igl uffeci cantunal d’energia sco era dalla tgira da monuments acceptau.


In ulteriur detagl che ha procurau per discussiuns ei stau la sanaziun dalla gronda surfatscha finiastras dalla fatschada encunter sid. Tenor cundiziun digl uffeci per la tgira da monuments astgan fuorma ed enramaziun dallas finiastras baselgia buca vegnir midadas. Ord il motiv che plirs veiders ein defects e las filadiras da chit per gronda part aviartas ei in remplazzament urgentamein necessaris. Entras l’experien-tscha d’ina interpresa specialisada sin quei sectur ei vegniu anflau ina soluziun che ha possibilitau il manteniment dil vegl veider (antic) egl intern dalla baselgia e la cumpletaziun cun in veider dubel-isolau a l’exteriur dalla fatschada.


Cun risguard sin quellas duas impurtontas adattaziuns ha la planisaziun dils ulteriurs detagls saviu vegnir cuntinuada ensemen culs planisaders specialisai per sclada-ment, ventilaziun, illuminaziun ed installaziuns electricas. Cul datum dils 19 da mars 2017 ha la suprastonza decidiu in emprem credit da 10'000.- francs per la sparta planisaziun e cun quella caschun fixau il termin dils 27 d’uost 2017 per la radunonza extraordinaria da pleiv cun la tractanda «Coclus sanaziun baselgia e concessiun dil corrispundent credit».


3. Concept da finanziaziun, contribuziuns dil maun public ed instituziuns


A caschun dalla seduta dils 8 d’uost 2017 ei la suprastonza vegnida informada sur dil calcul da cuosts ed il plan per la finanziaziun dil project. Il niev calcul da cuosts che sebasa sin offertas preveda ina investiziun da 1'350'000.- francs. En quella summa ein pliras posiziuns cumpridas ch’ein aunc d’examiar concernent basegns e pusseivla-dads da respargn. Per mauns dalla radunonza da conclus e damonda da credit ei suandonta finanziaziun dil project previda.


- Baselgia Cantunala Corpus Catholicum                          200'000.-
- Tgira da monuments (Cantun e Confederaziun)            260'000.-
- Vischnaunca politica Breil                                                 100'000.-
- Acziuns dalla pleiv e donaziuns                                       390'000.-
- Agens mieds e fundaziuns dalla pleiv                            400'000.-

                                                                                     total 1'350'000.-

4. Conclus e credit da baghegiar


La dumengia-sera ils 27 d’uost 2017 ei la radunonza extraordinaria da pleiv vegnida informada en tut detagl sur dil project «Sanaziun dalla baselgia parochiala» e la previda finanziaziun tenor la proposta sura menziunada. Il basegns per ina remadura ei segir avon maun ed il giavisch per la sanziun ei dapi igl onn 2012 adina puspei vegnius menziunaus en connex cun radunonzas da pleiv ed en discuors cun parochians/as. Il fenadur 2017 ei il contract per la vendita dalla parcella a Palius vegnius approbaus e serraus giu per la summa da 600'000.- francs. Quels mieds statan era a disposiziun per la finanziaziun dalla sanaziun baselgia. Suenter damondas concernent certs detagls e giavischs che duessen vegnir risguardai tier la sanaziun decidan ils presents cun tascharna unanima la sanaziun dalla baselgia e concedan per quei intent in credit da 1'350'000.- francs.


5. Pensum e lavur dalla cummissiun da baghegiar


La cumissiun ei vegnida incaricada cun la survigilonza dalla planisaziun e l’execuziun dallas lavurs da sanaziun. El medem mument eis ella era responsabla ch’il credit concediu vegni observaus. La cumissiun ei autorisada d’interprender en num dalla suprastonza da pleiv tuts acts giuridics che sedattan en connex cun la sanaziun digl object, sco p. ex. serrar contracts da lavur, prestar pagaments, serrar cunvegnas cun tiarzas persunas e relaschar directivas, la collaudaziun dallas lavurs e buca il davos il recaltgar daners, quei da contribuziuns e donaziuns en favur dalla finanziaziun dil project. La cumissiun meina protocol dallas sedutas e decisiuns.


L’emprema seduta ha giu liug cuort suenter la decisiun e conclus da sanar la baselgia, ils 4 d’october 2017. El dentertemps ei l’entira cumissiun seradunada tier buca meins che 20 sedutas, ultra da quei han pliras uatgas cun singuls commem-bers dalla cumissiun giu liug sil plaz da lavur resp. en connex cun contractivas cun interpresas ed uffecis.


6. Surdada dallas incaricas e decuors dallas lavurs da construcziun


Per tuttas spartas da lavur ein mintgamai pliras interpresas vegnidas envidadas per offerta. En connex cun la seduta dils 19 da novemberr 2019 ha la cumissiun decidiu la surdada dallas incaricas cun l’excepziun da singulas lavurs ch’ein vegnidas decididas pli baul ord motiv d’in direct connex cun la planisaziun. Quei pertucca la lavur da restauratur, pictur e la renovaziun dallas finiastras. Ils nums dallas interpresas incaricadas vid la sanaziun baselgia ein resumai en l’aschunta da quest rapport.


L’entschatta avrel 2020 ei la baselgia vegnida rumida e preparada per las lavurs da renovaziun. Da quei mument naven ein devoziuns e survetschs divins vegni transferi en halla dalla casa da scola, per part era en nossas capluttas. Quei ei stau ina gronda midada che nos parochians/as han acceptau cun capientscha. Cun la construcziun dallas punts piarsas (palancaus) ein las lavurs vegnidas inizia-das l’jamna avon Pastgas, ils 6 d’avrel 2020. Las lavurs ein sesplegadas senza disturbis ed accidents. En consequenza da singuls detagls ch’ein semussai pli cumplicai ed han pretendiu pli bia temps che previu ha il termin final, staus fixaus sin la perdanonza da Nossadunna d’uost (15. d’uost) stuiu vegnir prolunghius per ca. in meins. In motiv leutier ein era las lavurs vid la sanaziun santeri stadas.

Principalmein eran las scalas e la sulada digl access en santeri da miez uost aunc buca realisadas. La cumissiun ei satisfatga dalla buna lavur prestada enteifer in cuort temps en buna cooperaziun entras in grond diember d’interpresas. Quella prestaziun meretta renconuschientscha ed engraziament a planisaders, mistergners ed interprendiders. La documentaziun da fotos en l’aschunta dat ina investa dil status digl object avon, duront e suenter la renovaziun.


7. Acziuns extraordinarias en favur dalla finanziaziun


En connex cun l’emprema seduta dalla cumissiun da baghegiar, dils 4 d’october 2017 ei la damonda concernent las pusseivladads per in sustegn dalla finanziaziun entras acziuns enteifer nossa vischnaunca e pleiv sco era entras instituziuns e fundaziuns d’utilitad publica vegnida discussiunda. Ord la gronda retscha da propostas ei in diember d’acziuns vegnius prius a mauns en tutta curascha. Il success ei denton staus differents. Biaras rispostas ein stadas negativas, buca il davos ord la fleivla situaziun da tscheins sin la fiera da daners che ha restrenschiu las entradas a fundaziuns ed instituziuns. Las breigias en connex cun las differentas acziuns ein malgrad quellas exepziuns vegnidas remuneradas per satisfacziun da tuts involvai. Il sut menziunau recav ei beinvegnius e mereta engraziament pil sustegn e renconu-schientscha a tut tgi ch’ei s’engaschaus sin ina moda u l’autra per quei resultad. Ils nums dallas persunas che han susteniu las acziuns cun la cumpra simbolica da «Veiders finiastras» e «Segments dil fresco S. Christoffel» (mira aschunta) sco era il padrinadi dil zenn pign e donaturs pil zenn grond ein documentai sin las tablas da renconuschientscha en baselgia resp. vid la suosta dil zenn en santeri.

 

Concert da Nadal 2018 dallas uniuns culturalas da Breil                                                                 6’201.20CHF Concert jamna da cant 2019 (biro turistic Breil)                                                                                1’000.00CHF Vendita simbolica da 189 veiders finiastra baselgia                                                                      45’900.00CHF Vendita simbolica dils segments fresco Sogn Cristoffel                                                               39’000.00CHF Fiera da Nadel ed 1. d'uost, vendita da vin ect                                                                                   3’480.00CHF Donaziuns entras vischins/as da Breil                                                                                              15’157.45CHF Donaziuns da pleivs el Cantun Grischun                                                                                             4’428.65CHF Donaziuns da pleivs el Cantun Turitg                                                                                                32’500.00CHF Donaziuns entras fundaziuns e bancas                                                                                            84’000.00CHF Donaziuns entras interpresas incaricadas                                                                                         6’200.00CHF Emprest senza tscheins missiun interna                                                                                       100’000.00CHF Donaziun padrin zenn pign                                                                                                                 12’100.00CHF Donaziuns privatas pil project zenn grond                                                                                         8’350.00CHF Contribuziun vischnaunca pil zenn grond                                                                                        38'000.00CHF                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               Total 396’317.30CHF
8. Sanaziun santeri


Il diever e manteniment dil santeri ein en responsabladad dalla vischnanuca politica. Las lavurs per la sanaziun totala dil santeri ein vegnidas iniziadas l’entschatta matg 2020. Ord il motiv ch’il mir da vart mesa-notg dil santeri sto vegnir remplazzaus cumpleinamein ein las lavurs setratgas alla liunga e vegnan ord quella raschun ad esser terminadas per el decuors dalla stad 2021. Cul datum da miez settember 2020 eran soli la construcziun dalla scala d’entrada da vart dalla plaza Cadruvi e la sulada dallas vias d’access tier la baselgia exequi.

9. Reactivaziun digl vegl zenn pign e retuorn digl anteriur zenn grond


En connex cun la planisaziun dalla sanaziun baselgia e discuors cun la tgira da monuments, principalmein cugl anteriur cussegliader dr. Hans Rutishauser, ei la cumissiun vegnida informada sur dil vegl zenn grond, culaus igl onn 1513, ch’ei dapi la davosa renovaziun dils onns 1960 en possess dil Cantun e deponius el museum Retic a Cuera (mira aschunta). Plinavon ei era vegniu fatg attent sil zenn pign, digl onn 1380, ch’ei pendius sisum clutger e dapi gleiti 60 onns buca pli en funcziun. La damonda ei stada, schebein l’actuala sanaziun baselgia fussi gest la caschun per prender anavos il zenn grond e da puspei metter en funcziun il zenn pign. Da vart dalla cumissiun ei quella proposta vegnida tractada e malgrad ch’il calcul da cuosts prevedeva buca corrispundentas investiziuns ei l’idea vegnida persequitada vinavon.


Aschia ei la damonda concernent la pusseivladad ed ils cuosts per activar il zenn pign vegnida sclarida. Da vart dalla interpresa Muff AG responsabla pil tuchiez ei quella damonda vegnida affirmada cun preveder certas adattaziuns en rama da cuosts da ca. 12’000.- francs. La tscherca per in padrin/madretscha ch’ei promts/a da suprender quels cuosts ei stada in success (aschunta inserat). Cun plascher ha nies convischin Beat Livers (Sport Beat,Flims) surpriu quei uffeci e possibilitau ch’il zenn pign, culaus avon ca. 650 onns astga puspei schar udir siu clom a caschun da fiastas ed occurrenzas specialas. Cordial engraziament al padrin per quei grond schenghetg da biemaun!


Da vart dil museum Retic ei nossa damonda per prender ad emprest dil zenn grond vegnida approbada. L’idea da plazzar il zenn en nies santeri sco punct central e monument ha era anflau il consentiment dalla suprastonza communala, che ha concediu in credit da ca. 38'000.- francs vid ils cuosts pigl object cugl indrez da plazzament e la dislocaziun dil zenn. Da vart da vischinas e vischins da Breil ed ordvart ein donaziuns en la summa da 8350.- francs vegnidas prestadas en favur da quei project. Malgrad ch’il manteniment e diever dil santeri ein transferi alla vischnauca politica, ei igl indrez pil plazzament dil zenn sco era il contract d’emprest cul museum Retic vegni exequi entras ed en num dalla pleiv sco proprietaria dil santeri. Grazia al sustegn finanzial da vart vischnaunca ed entras las donaziuns privatas eis ei stau pusseivel da realisar quei project che fuorma il center da nies santeri e regorda ils visitaders vid il fatg ch’era in grond zenn piarda zacu sia funcziun e vusch. Per tut sustegn in grond “Dieus paghi”!


10. Inauguraziun dalla baselgia renovada


Cul datum dils 15 d’uost 2020 ei l’invitaziun per la benedicziun baselgia vegnida tarmessa tier agl ordinariat episcopal ed al decanat, alla surpastonza communala, uniuns culturalas, medias ed a tuttas persunas ch’ein sin ina moda u l’autra stadas involvidas en la planisaziun, execuziun e finanziaziun dalla sanaziun baselgia. Malgrad las restricziuns cun la pandemia Corona, ha in respectabel diember confirmau gl’invit. Aschia ei respectabel pievel seradunaus la dumengia, ils 20 da settember 2020 e priu part cun risguard sil concept da schurmetg al survetsch divin cun la benedicziun baselgia concecraus entras monsignur Uestg Peter Bürcher. El priedi ha igl uestg confirmau siu plascher ed engraziament alla cuminonza da pleiv pil quitau e las breigias pil manteniment da baselgias e sanctuaris.

Alla fin dil survetsch divin ha il president dalla cumissiun, Sep Cathomas, engraziau a tuttas persunas stadas engaschadas e che han susteniu finanzialmein la sanaziun
baselgia sco era a parochianas e parochians per la capientscha pils disturbis caschunai entras las lavurs. In engraziament special a Florentina Camartin pil text ed a nies organist Albert Spescha per la cumposiziun da tal en la canzun «Pren nus Maria, bein pil maun», dedicada a quei di fa fiasta e cantada da pievel e chor sco finiziun dil survetsch divin.


Cun in aperitiv sin la plazza da scola, offerius a l’entira raspada e cun in gentar communabel pils envidai ei la festivitad ida a fin en tutta harmonia.


11. Document historic en la rucla clutger


En connex cun las lavurs da manteniment dil clutger ei il document historic digl onn 1889 cul text da Giachen Hasper Muoth ed enzacontas remarcas fatgas a caschun dalla davosa engrondaziun baselgia igl onn 1964, nudadas digl anteriur plevon Sur Sigisbert Berther vegnius alla glisch. Nies archivar Michael Friberg ha cumpletau quellas actas cun informaziuns sur dil svilup enteifer vitg e vischnaunca el decuors dils 56 onns vargai. Il niev text ch’ei deponius en la rucla clutger ei aschuntaus a quest rapport. Cordial engraziament a Michel Friberg per la detagliada resumaziun e cumpletaziun dalla historia da nossa pleiv sco era sur dil svilup e las activitads enteifer nies vitg e vischnaunca.


12. Quen final e rapport da finanziaziun dil project


Bien in miez onn suenter la fiasta d’inauguraziun ei il quen final per la sanaziun baselgia vegnius presentaus ed approbaus entras la radunonza generala da pleiv dils 19 da zercladur 2021. Alla cumissiun da baghegiar ei vegniu engraziau e dau scarica per la cunscienziusa e gronda lavur.
Ils cuosts totals da 1'201'267.95 francs ein, malgrad singulas investiziuns supplemen-taras, pli bass che stau previu el credit concediu. Ils cuosts totals e la finanziaziun defintiva secumponan dallas suandontas posiziuns:


Preventiv/quen final/finanziaziun         

                                                                     Credit 27-08-2017                                        Rendaquen 2021

                                   Cuosts totals        Preventiv        1’350’000.00CHF       Rendaquen      1’201’267.95CHF  

           

Finanziaziun

Contribuziun baselgia cantunala       200’000.00CHF                                  200’000.00CHF           

Cantun Grischun (tgira da mon.)         30’000.00CHF                                  157’860.00CHF

Uffeci Federal da cultura                    130’000.00CHF                                  157’860.00CHF

Uffeci d'energia Grischun                                     - CHF                                       8’060.00CHF

Vischnaunca politica Breil (clutger)  100’000.00CHF                                  100’000.00CHF

Acziuns e donaziuns                           390’000.00CHF   950’000.00CHF    396’317.30CHF     1’020’097.30CHF

 

Cuosts restonts per la pleiv                               400’000.00CHF                                   181’170.65CHF

13. In niev maletg «Art en baselgia»


Sin fundament d’ina iniziativa privata ei l’idea per in niev maletg egl intern da nossa baselgia vegnida presentada alla cumissiun da baghegiar. Sco liug pil niev maletg ei la gronda surfatscha dalla preit encunter nord previda. Dall’entschatta naven ei stau il meini e l’intenziun dalla gruppa da lavur, seconstituida ord il miez dils iniziants, da sez procurar per la finanziaziun dil maletg, perencunter da cooperar a moda fetg stretga cun parochians e parochianas en la damonda dil cuntegn pil maletg.
Sco emprem pass ei l’idea dil project vegnida presentada publicamein. Cun quella caschun han ils presents saviu s’occupar cun l’idea, prender posiziun e formular giavischs visavi il maletg. La gruppa da lavur ha silsuenter evaluau la discussiun ed ei, sin fundament dil resultat, ida alla tscherca d’in artist/artista. La finala ei la gruppa sedecidida pigl artist grischun Robert Indermaur, ch’ei enconuschents per maletgs figurativs. En discuors denter igl artist, la gruppa da lavur ed il professer da teologia Christian Cebulj, ei vegniu secussegliau sur dil cuntegn dil maletg. Igl artist ha interpretau quellas ideas en ina skizza numnada «Casa da Diu», che ha surviu alla gruppa sco punct da partenza e discussiun.


Cun ina consultaziun publica drizzada tier tuttas casadas dalla pleiv ha la gruppa da lavur giavischau in resun sur dall’idea e cuntegn pil niev maletg. La skizza «Casa da Diu» ha surviu sco idea e proposta. Bien 40 vischinas e vischins han inoltrau lur meini en caussa. Circa ina tiarza dallas rispostas han beneventau l’idea e la skizza, in’ulteriura tiarza han giavischau in in maletg, ha denton giu resalvas concernent il cuntegn dalla skizza ed ina tiarza dallas rispostas ha refusau cumpleinamein l’idea per in niev maletg en baselgia.


La gruppa da lavur ha priu enconuschientscha da quei resultat cun la finamira d’eruir en connex cun scuntradas publicas ils giavischs pil cuntegn definitiv dil maletg per suenter presentar l’idea concreta alla radunonza da pleiv per approbaziun.


Deplorablamein ei il project vegnius frenaus entras publicaziuns en las medias. Da vart da singulas persunas ei vegniu mess en damonda igl artist, il cuntegn dalla skizza e cun expertisas ei malsegirtad sederasada ed il meini da vischinas e vischins vegnius influenzaus a moda negativa. Quellas differenzas ein era vegnidas ad ureglia agl artist ch’ei en consequenza seretratgs dil project.


La gruppa da lavur deplorescha quella situaziun. Cun l’entschatta avrel 2021 ha la gruppa da lavur decidiu la renunzia e terminau il project, iniziaus cun plascher e bia engaschi voluntari. Forsa ch’ina generaziun pli tard pren si l’idea e realisescha in semegliont project. Per quei intent vegn l’idea cun la skizza digl artist Robert Indermaur arcunada egl archiv dalla pleiv.


14. Resumaziun finala


La sanaziun baselgia, in grond project che ha fatschentau la suprastonza da pleiv e cumissiun da baghegiar naven digl onn 2012 ei suenter il conclus dalla pleiv dils 27 d’uost 2017 e bien 2 onns da planisaziun e procura dalla finanziaziun vegnius exequius senza incaps enteifer bien 5 meins. La buna cooperaziun denter planisa-ders ed instanzas ufficialas ha dau la capara per ina optimala planisaziun e preparaziun dil project. Las interpresas engaschadas han exequiu lur incaricas cun quitau ed enconuschientscha professiunala. La cumissiun admetta a tuttas persunas ed interpresas involvadas en la realisaziun dalla sanaziun baselgia in cordial engraziament.


Renconuschientscha ed engraziament sauda era a parochians e parochianas per la capientscha ed acceptanza dils disturbis sedai en connex cun las lavurs da construcziun sco era pil sustegn finanzial dil project. Cun la speronza che la sanaziun secumprovi e semantegni pils proxims 50 - 60 onns engraziel jeu alla commembra ed als commembers dalla cumissiun da baghegiar per l’impurtonta lavur prestada duront onns, dis ed uras per la procura dallas finanzas, per sedutas ed uatgas en favur dil project sanaziun baselgia.


Breil, fin avrel 2021, Sep Cathomas


Aschuntas:


• Survesta interpresas incaricadas cun la sanaziun baselgia
• Documentaziun da fotos avon, duront e suenter la sanaziun baselgia
• Vendita simbolica da finiastras baselgia e segments dil fresco S. Cristoffel
• Document dil zenn grond da Breil (ord archiv dalla pleiv)
• Inserat per tscherca padrin pil zenn pign
• Document historic en la rucla clutger
• Skizza e proposta maletg «Art en baselgia»
• Document episcopal ed invit alla «Benedicziun baselgia»







Restauraziun dalla baselgia parochiala
Assumziun da Maria, igl onn 2020
A caschun dalla restauraziun dalla baselgia parochiala igl onn 2020 han ins priu ord la
rucla dil clutger ils suandonts documents:


- Status present dil vitg e della Lud. vischneunca de Breil, Anno 1889
  text Giacun Hasper Muoth,


- Enzacontas remarcas e notizias fatgas cun caschun dell’engrondaziun e renovaziun della
  baselgia parochiala igl onn 1963 e 1964
  text sur Sigisbert Berther.


La cumissiun da baghegiar ei sedecidida da setener vid quei usit ed ha incaricau igl archivar
dalla pleiv da redeger in text actual, il qual duei vegnir deponius ensemen cun copias
da 1889 e 1964 ella rucla dil clutger. Plinavon duei era in exemplar dil Fegl parochial
grischun dils meins fenadur ed uost 2020 vegnir aschuntaus.


Prefaziun


1964-2020, quei ein 56 onns. Atgnamein buc in liung temps e tuttina ein il svilup e las midadas
da quels onns buca da surveser. Il vitg da purs d’antruras ei sesviluppaus ad ina
destinaziun turistica. Il vitg ha quasi fatg atras ina metamorfosa, buca mo quei che pertucca
sia carschientscha cun plirs novs quartiers da vacanzas. Era la cumposiziun dils habitonts
ei semidada. La suandonta survesta dils 30 da zercladur 2020 cumprova quei fatg:


Habitonts total                                                                   646
Affons e giuvenils                                                             122
Habitonts el process da lavur (21–65 onns)               375
Habitonts en vegliadetgn da pensiun                           149
Habitonts da religiun catolica                                        514
Habitonts da religiun reformada                                      54
Habitonts d’autras ni senza religiun                                78


Tradiziuns religiusas


Quei che pertucca las tradiziuns ed ils usits religius ha Breil manteniu bein sia identitad
ed autenticitad tochen sil di dad oz. Aschia vegn aunc adina festivau la fiasta da Sontgilcrest
e la Perdanonza dils 15 d’uost mintgamai sil di ch’ellas crodan cun musica, cant e
parada. Ina midada ha ei dau tier il cant da baselgia. Cun la fin digl onn 1989 ha il Chor
viril, ch’ei staus buca meins che 88 onns chor-baselgia, midau funcziun ed ei sedecidius
da seconcentrar sil cant profan. Gia il medem onn ei vegniu fundau il Chor baselgia mischedau,
il qual embellescha cun siu cant aunc oz las fiastas ecclesiasticas.


Pastoraziun


Era en la pastoraziun ha ei dau ils davos onns grondas midadas. Oravontut il manco da
spirituals, la promtadad da surprender uffecis, la demografia e las finanzas dil Corpus catolicum
han sfurzau las pleivs da collaborar e schizun fusiunar. Quei ei era buca stau auter
a Breil. La suandonta tabella retegn quei svilup:


1967-1979       La pleiv da Dardin vegn pastorada naven da Breil
1979-1989       La pleiv da Dardin vegn pastorada naven da Danis-Tavanasa
1989-2002       La pleiv da Dardin vegn pastorada naven da Breil
2003 >               In plevon per las pleivs da Breil, Dardin e Danis-Tavanasa
2010 >               In cussegl pastoral per las pleivs da Breil, Dardin e Danis-Tavanasa
2012 >               Ina suprastonza per las pleivs da Breil, Dardin e Danis-Tavanasa
01-01-2016      Fusiun dallas pleivs da Breil, Dardin e Danis-Tavanasa
01-01-2019      Fusiun cun la pleiv d’Andiast / Niev num: Pleiv catolica romana Breil


Cun sur Paul Giger, sur Giusep Cathomas e sur Giusep Venzin ha la pleiv giu il cletg da
vegnir pastorada per liung temps d’ordvart engaschai spirituals. Tuts treis ein stai perschuadi
dallas midadas dil 2. Concil vatican ed han era pastorau leusuenter. Aschia han
els promoviu la collaboraziun dils laics, umens e dunnas. Sco lecturAs, collaboraturAs el
cussegl pastoral e catechetAs han oravontut las dunnas surpriu dabia responsabladad ella
pastoraziun. Aschia vala la pleiv da Breil sco pleiv aviarta, viva e bein organisada. Cun
plascher ha la pleiv priu enconuschientscha che sia conparochiana, dunna Flurina Cavegn-
Tomaschett ha terminau il studi da teologia e s’engascha ussa sco emprema assistenta
pastorala dalla Surselva ellas pleivs da Glion e contuorn.


In meins bi capetel ella pastoraziun ei stau l’elecziun dils uestgs Wolfgang Haas e Vitus
Huonder en nies uestgiu. Naven da 1990 entochen 1997 ei Haas staus uestg da Cuera e
naven da 2007 entochen 2019 ei igl uestgiu vegnius administraus da Huonder. Omisdus
uestgs han menau igl uestgiu a moda conservativa. Entras lur tenutas erzconservativas
han els adina puspei provocau critica da tuttas varts. Omisdus ein fruntai egl entir uestgiu
sin gronda resistenza e la distanza denter ils uestgs e la gronda part dils cartents ei daventada
cuntinuadamein pli gronda.


Ad Amédée Grab, ch’ei staus uestg da 1997 entochen 2007, eis ei sco um conciliant e beinponderau,
reussiu da pacificar la situaziun e derasar ina atmosfera da beinvulientscha e
respect vicendeivel.


Mo cura che Vitus Huonder ha terminau siu uffeci ei la situazium vegnida schi desastrusa
ch’igl ei buca stau pusseivel d’eleger in successur. Aschia ei Peter Bürcher vegnius numnaus
dil Papa sco administratur apostolic. Quei eis el ei aunc oz, varga in onn suenter la
demissiun da Vitus Huonder.


Quella situaziun ei buca stada sempla pils sura numnai plevons ed els han pitiu giudlunder.
Quei ei era semussau mintgamai a caschun dalla Creisma. Ils plevons han empruau
d’untgir nos uestgs cun engaschar autras persunas per la celebraziun da quei sacrament.
Secapescha che era la pleiv ha sentiu quels embrugls malemperneivels.

Plevons da Breil 1952-2020

Sur Sigisbert Berther, Rabius                  1952-1979

Sur Paul Giger, Mustér                             1979-1989
Sur Giusep Cathomas, Surrein               1989-2001
Sur Albert Wangler, Tiaratudestga        2001-2002
Sur Giusep Venzin, Pardé, Val Medel    2003-2013
Sur Tomasz Piotr Drwal, Pologna         2013-2014
Sur Marcel Köhle, Domat                       2015-2018
Sur Sajan Vattakkat Yohannan, India   2019-


Problems actuals da nossa pleiv


In trest mument per la pleiv ei stau la stad 2018 cura che sur Marcel Köhle ha communicau
ch’el hagi empriu d’enconuscher ina dunna, ch’el vegni a viver egl avegnir cun quella e
cheutras remetter siu uffeci da plevon. La pleiv havess bugen salvau el, per exempel sco
assistent pastoral. Mo digl ordinariat da Cuera ha ei dau negin sustegn en quei grau e Marcel
Köhle terminescha proximamein la scolaziun da scolast. La pleiv ha susteniu schi bein
sco pusseivel igl anteriur plevon. Sin iniziativa da Florentina Camartin ei vegniu lantschau
ina petiziun per abollir il celibat. Quella ei vegnida surdada al papa a Roma, il qual ha
confirmau dad haver retschiert la petiziun.


Sco tuttas pleivs catolicas e reformadas deplorescha era la pleiv da Breil mintg’onn pliras
extradas dalla Baselgia. Aschia han enteifer ils davos sis onns buca meins che 18 persunas
inoltrau lur extrada. En pliras retschercas han ins empruau da declarar quei fenomen. Ils
motivs che vegnan numnai il pli savens en quei connex ein ils suandonts: secularisaziun
dalla societad, tradiziuns ed usits religius piardan adina dapli muntada, scandals da surdiever
sexual entras exponents dalla Baselgia, taglia da cultus, tenuta conservativa ella
hierarchia dalla Baselgia, embrugls en nies uestgiu. Il pli fetg piteschan las Baselgias localas
da quella situaziun. Quei fatg pretenda da ponderar la situaziun ed adattar la pastoraziun
als novs basegns.


La pandemia mundiala dil coronavirus ha era cuntonschiu nossa pleiv. Varga dus meins
han negins survetschs divins giu liug en baselgias e capluttas. Nies plevon sur Sajan ei
denton staus in pionier en quels graus. El ha cun agid da plirs gidonters e pliras gidontras
celebrau survetsch divin, schau filmar e tarmess quels via Youtube en las casadas. Quella
ac-ziun ha anflau gronda accoglientscha lunsch suls cunfins dalla pleiv.


En nossa pleiv ha ei dau negins mortoris muort quei virus. La situaziun cun sias reglas
fetg severas da distanza e higiena ei denton stada fetg speciala ed ha pretendiu dabia pazienzia
e sacrifeci, oravontut da parochianas e parochians attempai.


Manteniment e restauraziun dils edifecis sacrals


Ei dat paucas pleivs en Surselva che posseda tons edifecis sacrals da schi gronda valeta
culturhistorica sco la pleiv da Breil. Mantener tut quels baghetgs precius pretenda grond
engaschi ed ei pusseivel mo grazia al sustegn digl Uffeci cantunal per la tgira da monuments,
digl Uffeci federal per la cultura, dalla Baselgia cantunala, dalla vischnaunca e dalla
beinvulientscha da generus donaturs. Aschia eis ei stau pusseivel da restaurar mintga decenni
ina caplutta:


1974-1976      restauraziun dalla caplutta Sogn Sievi
1983-1985      restauraziun dalla caplutta Sogn Giacun
1996-2000      restauraziun dalla caplutta Sogn Martin
2010                restauraziun dalla caplutta Sogn Antoni


La Casa pervenda


Cun la construcziun dalla Casa pervenda nova igl onn 1980 ei vegniu endrizzau el
sutterren in local da schurmetg per ils beins culturals ed in archiv parochial. En quel
vegnan tut ils documents d’impurtonza registrai e conservai. 2014 ei la Casa pervenda
vegnida restaurada ed adattada als basegns dalla pleiv fusiunada. La habitaziun sin
l’emprema alzada vegn affitada, sin la secunda alzada habitescha il plevon e sin la tiarza
alzada sesanfla il secretariat.


La restauraziun dalla baselgia parochiala


Uonn ei puspei la baselgia parochiala che ha da basegns dad ina pli gronda restauraziun.
Dapi l’engrondaziun e davosa restauraziun ei in miez tschentaner vargaus. Ed igl ei buca
da surveser che la baselgia basegna urgentamein ina refrestgentada. Ord quei motiv ha la
pleiv decidiu ina sanaziun energetica cun novs veiders-finiastra, ina isolaziun dil plantschiu
sura dalla baselgia ed il remplazzament dalla cuvrida dil tetg. Egl intern ei previu
ina purificaziun dallas preits, altars e frescos sco era in' adattaziun dall' illuminaziun e dils
indrezs tecnics cun in niev pilotadi per scaldament, ventilaziun ed illuminaziun. Il tuchiez
e l’ura baselgia ein suttamess ad ina revisiun cumpleina ed il zenn pign, dataus digl onn
1380, vegn puspei mess en funcziun suenter in liung ruaus dapi la davosa restauraziun.


Il maletg da Sogn Cristoffel ch’era vegnius alla glisch a caschun dalla restauraziun dils
onns 60 ha pitiu bravamein ed ha piars in bienton da sia colur e splendur . Il fresco da 2.9
meters ladezia e 6.5 meters altezia ha basegns d’ina remedura.


L’entira restauraziun ei vegnida calculada cun cuosts da 1.25 milliuns francs. Las lavurs
ein vegnidas exequidas la primavera e stad 2020. Pliras acziuns davart da vischinas e vischins,
sustenidas da hosps da vacanzas e fundaziuns sco era da confederaziun, cantun e
vischnaunca han contribuiu ina respectabla cumpart dalla finanziaziun.


Dalla cumissiun da baghegiar han fatg part: Sep Cathomas, Adrian Bergamin, Annadora
Friberg Flepp, Marcellino Flury, Pauli Cavegn, Andreas Pfister, Sur Sajan Vattakkat Yohannan.


Il santeri


Per il santeri ei la vischnaunca politica responsabla. En connex cun la restauraziun dalla
baselgia ei la vischnaunca sedecidida dad era restaurar il santeri ed adattar quel als basegns
dil temps. Ils davos onns ei igl usit da satrar semidaus fetg. Las sepulturas en vischi
ein plitost raras. Igl ei bunamein la regla che la sepultura succeda en urnas. Quei dat dapli
spazi al santeri e cheutras ei ina adattaziun stada giavischeivla. Il medem mument duei
era vegnir creau in liug per ina fossa communabla.


Il zenn grond da 1518


A caschun dalla restauraziun da 1963/1964 ei il tuchiez vegnius remplazzaus. Ils zenns
vegls ein vegni vendi alla firma che ha furniu il tuchiez niev. Grondas discussiuns e
rumpatesta ha ei dau pertuccont il zenn grond, il Gioder. Quel ei da gronda valeta culturhistorica
e la finala ha il Museum retic a Cuera surpriu il zenn e plazzau quel en siu
curtgin. La Terra Grischuna ha giu rapportau sco suonda: «Im Garten des Rätischen Museums
in Chur steht eine der ältesten Glocken Graubündens. Sie wurde 1513 von einem unbekannten
Meister gegossen und hing lange Zeit im Turm der Brigelser Pfarrkirche. Bemerkenswerter
noch als die lateinische in gotischen Spät-Unzialen sind die Figuren, welche die Glocke
zieren. Sehr gut gelungen ist dem Meister die zierliche Gestalt der Muttergottes. Auch St. Theodul
darf sich sehen lassen. Lustig ist der kleine Teufel mit der Glocke; dem Künstler ist es gelungen,
ihn so darzustellen, dass man ihm den Ärger anmerkt, den er mit dem heiligen Mann hatte».


Dapi onns sesanfla il zenn a Haldenstein el depot dil museum. Uss tuorna el puspei a Breil,
nua ch’el ha tuccau varga 450 onns giud il clutger. El duei vegnir plazzaus en in plaz d’honur
sin santeri.


Finiziun


Giacun Hasper Muoth ha giu scret alla fin dil document da 1889 denter auter: Vegli il Tutpussent
tras intercessiun da sia Sontga Mumma, nossa speciala patruna, adina proteger nossa
vischnaunca e ses habitonts da tuttas disgrazias, da fiug, da tun e cametg, da malauras e da pestilenzas.
Quei giavisch ch’ei aunc oz actuals ei era miu giavisch e vegn perquei citaus alla
fin da quei document.


Breil, ils 31 da fenadur 2020


igl archivar dalla pleiv

Michael Friberg


il president dalla pleiv
Sep Cathomas


igl actuar dalla pleiv
Marcellino Flury




Jeu segidel


Acziun da vin

Cun cumprar cartuns da vin (6 butteglias) sustenis vus era la sanaziun dalla baselgia parochiala. Vus veis la schelta denter dus vins (Nebiolo La Gatta ni Pinot Noir Malanser). Il gudogn net va cumplamein en favur dalla sanaziun. Cumprei quei vin per vusezs ni schenghegiei el ad in car concarstgaun! Per cumprar il vin saveis vus emplenir il formular cheusut:

vin Nebiolo La Gatta 2013
cartuns (à 6 butteglias) à sfr 60.-

vin Pinot Noir Malanser 2016
cartuns (à 6 butteglias) à sfr 72.-



Formular d'empustaziun

Hinweis: Bitte die mit * gekennzeichneten Felder ausfüllen.


Sustegn cun ina contribuziun libra

Era cun ina contribuziun libra saveis vus sustener la sanaziun dalla baselgia parochiala. Vus saveis emplenir ora il formular cheusut culla summa giavischada:

Hinweis: Bitte die mit * gekennzeichneten Felder ausfüllen.


Engraziament

Nus admettin a Vus in grond Dieus paghi per Vies sustegn. Vus retschevis in document da padrinadi ed in attest da donaziun. Tuttas donaturas e tuts donaturs vegnan numnai en ina gliesta che survegn in plaz adattau en baselgia.


Pleiv Breil/Brigels, Via principala 41, 7165 Breil, info@pleiv-breil.ch

Banca Raiffeisen Breil, Sanaziun baselgia Breil, CH62 8113 7000 0030 0214 8